Bu haber kez okundu.

8 KASIM: ZONGULDAK'IN KARAELMAS'INA KAVUŞTUĞU GÜN

Kdz. Ereğli ilçe Milli Eğitim Müdürlüğü AR-GE Formatörü Tarihçi Gürdal Özçakır'ın göndermiş olduğu Tarık Dakal'ın araştırması şu şekilde:

Tarihi birçok gün vardır; resmi literatürde yer alsa da tarihçiler arasında hala daha tartışılmaktadır. Örneğin; tarihte ilk kanunları Hammurabi'nin koyması; Osmanlı Devletinin kurucusu Osman Gazinin kuruluş ile ilgili rüya görmesi; Fatih'in İstanbul'un fethi sırasında gemileri karadan yürütmesi gibi. Tarihte bunlar gibi birçok olay vardır. Bunlardan bir tanesi de Uzun Mehmet adlı Türk gencinin 8 Kasım 1829'da kömürü bulma hikayesidir. Bu hikayeye göre kömürün bulunması şu şekildedir:
"Osmanlı'da kömür dışarıdan ihraç ediliyordu ve ihtiyaç gittikçe artmaktaydı. İhraç için dışarıya çok fazla para akmaktaydı. Bu yüzden askerlere kömür numuneleri gösterilmiş ve memleketlerine döndüklerinde kömür aramaları nasihat edilmişti. Bahriyede 7 yıl askerlik yapmış olan Uzun Mehmet adlı gençte bunlar arasındaydı. Uzun Mehmet Ereğli'nin Neyren köyündendir.
Köyde iken 8 Kasım 1829'da Köseağzı değirmenine gittiğinde sırada fazla kişi olmasından dolayı sıra kendine gelene kadar Neyren deresi civarında dolaşmaya başlamıştı. O sırada askerde kendisine gösterilen taşlara benzer taşlar toplamış ve değirmene geldiğinde taşları kimseye fark ettirmeden ocağa atmıştı. Taşların yandığını görünce bunların kömür olduğunu anlamıştı. Kimseye bir şey söylememişti. Mevsim kış ve hava şartları kötü olduğundan baharı beklemişti İstanbul'a gitmek için. Bahar ayı geldiğinde 1830 yılında taşlardan bir kısmını yanına alarak İstanbul'a saraya gitmişti. Padişah II. Mahmut tarafından kendisine 5000 kuruş verilmiş ve hayat boyu olmak üzere aylık 600 kuruş maaş bağlanmıştı. Padişah tarafından verilen emirle, görevli birkaç kişi Ereğli'ye gidecek ve kömürün yerini tespit edecekti.
Bütün bunları duyan Ereğli Beyi Hacı İsmail Ağa kendisine haber verilmeden Padişaha intikal eden bu olay karşısında sinirlenmiş ve Uzun Mehmet'i öldürtmek için adamlarını İstanbul'a göndermişti. Hacı İsmail Ağa'nın iki adamı İstanbul'da Leblebici hanında Uzun Mehmet'i boğarak öldürmüştü. Kömürün yeri henüz tespit edilememişti. Bundan yaklaşık 10 yıl sonra 1838'de Padişah Abdülmecit, Kapıcıbaşılarından Ahmet Nazif ile Hasan Halife'yi Ereğli'ye kömürü aramaya göndermişti. Bir süre sonra bulunan kömür 1848 yılında da işletilmeye başlanmıştı. Dönem dönem el değiştiren kömür ocakları 1940 yılına kadar yabancıların elinde kalmıştı."
 

Cumhuriyet, 16 Teşrinisani 1932, Çarşamba, Sayfa 5


Bu, tarihçiler arasında tartışıla gelen bir hikayedir. Kimine göre Uzun Mehmet'ten önce bölge halkı kömürü biliyordu, kimine göre ise Uzun Mehmet hikayesi 1930'lu yıllarda milliyetçiliğin etkisiyle ortaya atılmış bir efsaneydi. Her ne kadar doğruluğu, kesinliği tartışılan bir konu olsa da Uzun Mehmet hikayesi ve Uzun Mehmet, Zonguldak Halkevi sayesinde hafızalara kazınmıştı. Zonguldak'ta bir çok yerde Uzun Mehmet ismini taşıyan dükkan adına, sokak adına, park adına sık sık rastlanılmaktadır.
24 Haziran 1932'de kurulan Zonguldak Halkevi, tarih çalışmaları kapsamında bölge tarihine ışık tutması amacıyla üç kişilik bir heyet oluşturmuştu. Bu heyette

Zonguldak Gazetesi'nin sahibi olan Tahir Akın Karaoğuz; Zonguldak ticaret odası başkanı Hüseyin Fehmi İmer ve halkevi yayım komitesi temsilcisi Ahmet Naim Çıladır bulunuyordu. Heyetin yapmış olduğu araştırmaya göre kömür, 8 Kasım 1829 tarihinde Uzun Mehmet adlı bir genç tarafından bulunmuştu. Halkevinin katkılarıyla 8 Kasım, "Kömür Günü" ilan edilerek başta Zonguldak'ta daha sonrada tüm yurtta bayram olarak kutlanılmıştı. Zonguldak Halkevinin 1932 yılındaki ilk kutlamasında "Uzun Mehmet Bahçesi"nin ve "Uzun Mehmet Caddesi"nin açılışları yapılmıştı; ayrıca Uzun Mehmet'in resmi olmadığından onun anısına bir "Uzun Mehmet Anıtı" da dikilmişti.
 


Osmanlı Devleti, Uzun Mehmet'e hayat boyu olmak üzere aylık 600 kuruş maaş bağlamıştı; fakat Uzun Mehmet ilk aylığını dahi alamadan kömürün ilk şehidi olmuştu. Devlet katilleri cezalandırmıştı ama Uzun Mehmet'in ailesine bir yardımda bulunmamıştı. Yıllar sonra Zonguldak Halkevi Uzun Mehmet'in ailesini araştırınca ailenin maddi durumun kötü olduğunu öğrenmişti. Madencilerin aile için toplamış olduğu 68 Liraya biraz daha katkı yaparak 452 Lira 95 Kuruş yardımda bulunmuştu.
1936 yılındaki Kömür Günü kutlamalarına Başbakan İsmet İnönü ve Celal Bayar'da katılmıştı. Kasım 1949'da Ankara'da Türk Büyüklerini Anma ve Yaşatma Derneği tarafından düzenlenen törende; Uzun Mehmet'in Türkiye'de taş kömürünü ilk olarak buluşunun 120. yıl dönümü de kutlanmıştı. Törene İçişleri Bakanı Emin Erişirgil, Büyük Millet Meclisi Başkan Vekilleri Feridun Fikrî Düşünsel ve Cevdet Kerim İncedayı ve Zonguldak Milletvekilleriyle bazı Milletvekilleri katılmıştı.
8 Kasım Kömür Günü ve 21 Haziran Zonguldak'ın kurtuluş günü altı yedi yıldır Zonguldak Belediyesi tarafından birlikte kutlanılmaktadır. Bunun nedeni olarak; 8 Kasım günü Uzun Mehmet Anıtının bulunduğu alanın soğuk olması söylenmektedir. Bazı belediyeler ise bu kutlamayı yine ayrı ayrı yapmaktadır. 21 Haziran 2009 tarihinde Vali Vekili Fethi Özdemir, CHP Milletvekili Ali İhsan Köktürk, Garnizon Komutan Vekil Güven Şağban, Zonguldak Belediye Başkan İsmail Eşref, TTK Genel Müdürü Rıfat Dağdelen, GMİS Genel Başkanı Ramis Muslu, MMO

Zonguldak Şube Başkanı Erdoğan Kaymakçı ve Amele Birliği Başkanı Muzaffer Kalaycıoğlu 180. yıl
kutlamalarına katılanlar arasında bulunuyordu.

Açıksöz, 9 İkinciteşrin 1936, Pazartesi, Sayfa 3

Uğruna kutlamalar düzenlenen kömüre bir mücevher değeri vererek ona ilk defa "Karaelmas" adını veren kişi Tahir Akın Karauğuz'du. Böylece taş kömürü, işlenmesi en ağır fakat ağırlığı en ucuz olan mücevher olma özelliğine de kavuşmuştu. Kömürü ilk defa Türk hikayelerine konu yapan da Ahmet Naim Çıladır'dı. Yazarın dediği gibi;
"Önce Allah'ı severim,
Zonguldak'ı yarattığı için;
Sonra Zonguldak'ı severim,
Kömürü var ettiği için?"

Kaynakça:
Dergi ve Gazeteler: Açıksöz Gazetesi, Cumhuriyet Gazetesi, Demokrat Gazetesi, Devrek Postası Gazetesi, Doğu (Büyük Ülkü Gazetesi), Dünya ve Türkiye Dergisi, Hakimiyet-i Milliye Gazetesi (Ulus), Kebikeç Dergisi, Tarih ve Toplum Dergisi, Toplumsal Tarih Dergisi, Vakit Gazetesi, ZKÜ Sosyal Bilimler Dergisi.

Kitaplar:
2002 Zonguldak İl Yıllığı, Zonguldak Valiliği Yayınları
2005 Kent Tarihi Zonguldak: Kent Kültürü Bienalleri Dizisi, ZOKEV Yayınları
Ahmet Naim Çıladır, Kuduz Düğünü, Yeditepe Yayınları, İstanbul, 1968
Ahmet Naim Çıladır, Uzun Mehmet, 2. Baskı, Ankara 1992
Ahmet Naim Çıladır, Zonguldak Havzası (Uzun Mehmet'ten Günümüze Kadar), Zonguldak Halkevi Yayınları, İstanbul, 1934
E. Attila Aytekin, Tarlalardan Ocaklara, Sefaletten Mücadeleye- Zonguldak- Ereğli Kömür Havzası İşçileri 1848- 1922, Yordam Kitap, İstanbul, Ocak 2007
Erol Çatma, Asker İşçiler, Ceylan Yayıncılık, İstanbul, Haziran 1998
Kadir Tuncer, Tarihten Günümüze Zonguldak'ta İşçi Sınıfının Durumu, Göçebe Yayınları, İstanbul, Ocak 1998
Kızıltan Ulukavak, Bir Safranbolulunun Penceresinden Safranbolu
Mazhar Çiçek; Sadık Yılmaz, Zonguldak ve Kömür, Üç El Yayınları, Zonguldak, 1969
Mübeccel Belik Kıray, Ereğli: Ağır Sanayiden Önce Bir Sahil Kasabası, Ankara, Aralık 1964
Mümtaz Arıkan, Tarihte Bugün, İnkılap Kitabevi, İstanbul, 2004
Nezih Başgelen, Bir Zamanlar Zonguldak, Kentbank Yayınları
Sina Çıladır, Zonguldak Havzasında Emperyalizm 1848- 1940, Aydınlık Yayınları, Ankara, ?
Tahir Akın Karaoğuz, Zonguldak Kılavuzu, Zonguldak Halkevi Yayınları, Zonguldak, 1936
Yakup Ertosun, Zonguldak Kıvırcıkları, Kanarya Matbaası, Ankara, Nisan 1994
Makaleler
Ahmet Öğreten, "Ereğli Kömür Havzasında Bahriye Nezareti Döneminde Madenler ve Madenciler (1865- 1908)", ZKÜ Sosyal Bilimler Dergisi, Sayı 5, Cilt 3, 2007
Atilla Aybay, "Zonguldak Kömür Havzasının Kısa Öyküsü", Toplumsal Tarih, Sayı 2, Cilt 1, 1 Şubat 1994
B. Sıdal, "Kömür: Türkiye'de Taş Kömürünün İlk Bulunuşu", Doğu (Büyük Ülkü Gazetesi), Sonteşrin, İlkkanun 1942, Sayı 2- 3
B. Sıdal, "Uzun Mehmet Kömür Bayramı", Doğu (Büyük Ülkü Gazetesi), Sayı 23- 24
Donald Quataert, "Masallar, Öyküler, Gerçekler? Zonguldak Kömür Ocakları", (Çeviri: Pınar Arpaçay), Toplumsal Tarih, Sayı 139, Temmuz 2005
F.Ç., "Kömür Havzamızda Dilaver Paşa Nizamnamesi", Doğu (Büyük Ülkü Gazetesi), Sonteşrin, İlkkanun 1942, Sayı 2- 3
İhsan İleri, "Zonguldak'ta Bir Hafta", Dünya ve Türkiye, Sayı 55, Cilt 5, 30 Eylül 1954
Kadir Tuncer, "Kronoloji, Kömür ve Zonguldak"
Mustafa Armağan, "Uzun Mehmet Hayal mi Gerçek mi?"
Necdet Sakaoğlu, "Tarihe Yerleşen Bir Hayal: Uzun Mehmet", Tarih ve Toplum, Ekim 1984
S. Sami Barım, "Uzun Mehmet Kömür ve Demir" Doğu (Büyük Ülkü Gazetesi), Sonteşrin, İlkkanun 1942, Sayı 2- 3
Ümit Özcan, "Zonguldak: Farkına Varılmayan Farklı Bir Kültürel Kimlik", Kebikeç, Sayı 3, 1996 Erişim Adresleri: Ahmet Öztürk, "Ben Uzun Mehmet",
http://www.zokev.org.tr/index.php?option=com_content&task=view&id=39&Itemid=38 (son erişim tarihi: 16 Eylül 2009)
Ekrem Murat Zaman, "Zonguldak Kömür Madeni",
http://www.maden.org.tr/resimler/ekler/fb5f8be2aa9d6c6_ek.doc?tipi=2&turu=h&sube=5 (son erişim tarihi: 6 Ekim 2008)
http://www.byegm.gov.tr/yayinlarimiz/ayintarihi/1949/kasim1949.htm (son erişim tarihi: 6 Ekim 2008)
Ömer Özcan, "Tahir Akın Karaoğuz",
http://www.turkocagi.org.tr/modules.php?name=Izbirakanlar&file=print&pid=13 (son erişim tarihi: 6 Ekim 2008)

Tezler: 

Melda Or, Zonguldak Halkevinden İzlenimler: Karaelmas Dergisi, İstanbul Üniversitesi Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Enstitüsü, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul, 2002Tarık Dakal, Zonguldak Halkevi, Dokuz Eylül Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümü, Yayınlanmamış Bitirme Tezi, İzmir, 2009

Anahtar Kelimeler:
Misafir Avatar
İsim
Yorum Gönder
Kalan Karakter:
Yorumunuz onaylanmak üzere yöneticiye iletilmiştir.×
Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, pornografik, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.
Misafir Avatar
Tarık Dakal 7 yıl önce

Sayın okuyucu öncelikle şunu söylemek istiyorum, makaleyi baştan sona doğru düzgün okuyun ondan sonra yorum yapın. Makale şu şekilde başlıyor:
"Tarihi birçok gün vardır; resmi literatürde yer alsa da tarihçiler arasında hala daha tartışılmaktadır. Örneğin; tarihte ilk kanunları Hammurabi'nin koyması; Osmanlı Devletinin kurucusu Osman Gazinin kuruluş ile ilgili rüya görmesi; Fatih'in İstanbul'un fethi sırasında gemileri karadan yürütmesi gibi. Tarihte bunlar gibi birçok olay vardır. Bunlardan bir tanesi de Uzun Mehmet adlı Türk gencinin 8 Kasım 1829'da kömürü bulma hikayesidir."
Uzun Mehmet'in Kestaneci köyünden olduğunu söyleyen yazarlar var ama Neyren köyünden olduğunu söyleyen yazarlarda var. Ama birşeyi daha bilin ki alanında uzmanlaşmış birçok tarihçi Uzun Mehmet'in varlığını bile kabul etmemektedir. Benim anlatmaya çalıştığım şeyde buydu zaten. Uzun Mehmet olsa da olmasa da resmi literatürde yer alıyor. Ve Uzun Mehmet'in bu denli tanınmasının nedeni Zonguldak Halkevidir.

Misafir Avatar
Tarık Dakal 7 yıl önce

Söylediğim gibi benim amacım Uzun Mehmet'in ne zaman nerde ve nasıl kömürü bulduğunu anlatmak değildi. Benim amacım Uzun Mehmet'in diye birinin var olduğu ve bunun ne denli bu kadar meşhur olduğunu anlatmaktı. Kestaneci köyünden mi Neyren köyünden mi bilmiyorum. Kaynaklarda her ikisi de geçiyor. Ben Neyren diye aldım. Siz Kestaneci olarak kabul edebilirsiniz. Ama tutupta bu bir hatadır düzeltilmesi gerek diyorsanız işe bir el atın var olan kaynakları değerlendirip gerçeği siz ortaya koyun. Ve şunu da bilin ki Uzun Mehmet kömür bayramı 8 kasım da kutlanır ama Zonguldak Belediyesi 8 Kasım'ı 21 Haziran'da kutluyor. Asıl yanlış olan tarihe yapılan ayıp budur. Bunu yazan gazetecilerimiz de var. Tarihte bir çok olay var ve meb in kitabında gerçek diye geçiyor ama akademik tarih camiasında kabul edilmiyor o gerçekler.
Neyren diye geçen kaynaklardan birisi şu:
Mazhar Çiçek; Sadık Yılmaz, Zonguldak ve Kömür, Üç El Yay, Zonguldak, 1969
Vermiş olduğum kaynaklardan diğerlerine de bakabilirsiniz

Misafir Avatar
sn dankal 7 yıl önce

sn dankal,
Siz fizandamı yaşıyorsunuz...bugün 8 Kasım ... kömür bayramı her yıl 8 Kasım da kestaneci köyünde (yeni adı kestaneci mahallesi) bu gün olduğu gibi kutlanır...Ereğlide yaşıyorsanız gidip töreni izleseydiniz keşke...bu güne kadar hiç bir kaynakta böyle bir ifade yeralmamıştır...kömür neyren köyünde bulunmuştur...Tarihciden tarihciye fark var demekki...devlet arşivlerini incelerseniz doğrusunu öğrenmiş olursunuz...
Saygılarımla...

Misafir Avatar
Tarık Dakal 7 yıl önce

Öncelikle Dankal değil Dakal. Makaleyi yanlış okuduğunuz gibi soyadımı da yanlış okuyorsunuz. Ben Devrek'liyim. 8 Kasım kömür Bayramı ve 21 Haziran Zonguldak'ın kurtuluş günü son 6- 7 yıldır 21 Haziran da birlikte kutlanılmaktadır. Ereğli'de kutlamalar bugün yani 8 Kasım da yapılıyor biliyorum ama Zonguldak Belediyesi kutlamaları 21 Haziran'da yapıyor.

Misafir Avatar
Tarık Dakal 7 yıl önce

Yazım da belirttiğim gibi kutlamalar Ereğli'de ayrı Zonguldak'ta ayrı yapılıyor. http://www.ereglidtv.net/haberler.asp?haber=29671 bu internet sitesinde 8 Kasım'ın 21 Haziran da kutlanmasının büyük ayıp olduğuna dair haber yer almıştır. Ayrıca son 5 yıllık Zonguldak'ın 22 Haziran gazetelerini tarayın 21 Haziran daki kömür kutlamalarını görün. Ereğli'deki kutlamaların bugün olduğunu biliyorum. Bakın ben Kömür Kestaneci köyünde bulunmadı demiyorum, ben bilmiyorum diyorum yazımda da en fazla hangisini gördü isem kaynaklarda onu yazdım. Bunu tartışma konusu yapmak gereksiz. Ereğlinin önemli yazarlarından Sina Çıladır kendisi bizzat yakınıyor kutlamaların 21 Haziran da olmasından. MEB kitapları yayımlarken kesin olan yargılara yer verir. Neyrende veya Kestaneci de bulundu demez. Sadece birini yazar. Tarih camiası ders kitaplarını bu yüzden kaynak olarak kullanmaz. Sadece bu konuyla ilgili değil daha öncede yazdım bunun gibi birçok konu var tarih camiasında tartışılan.

Misafir Avatar
bu hata düzeltilmeli 7 yıl önce

UZUM MEHMET İN KÖMÜRÜ BULMA HİKAYESİNDE "UZUN MEHMET EREĞLİ NİN NEYREN KÖYÜNDENDİR." CÜMLESİ YERALMAKTADIR. BU HANGİ TARİH KİTABINDA YAZMAKTADIR?...UZUN MEHMETİN KESTANECİ KÖYÜNDEN OLDUĞUNU DÜNYA ALEM BİLMEKTEDİR...ÜSTELİK BU YAZIYI KDZ. EREĞLİ MİLLİ EĞİTİM MÜDÜRLÜĞÜNÜN GÖNDERDİĞİNİ HABERİN İLK BAŞINDAN ANLIYORUZ... İLGİNÇ!!!!
BU HATANIN DÜZELTİLMESİ DİLEĞİ İLE...

Bunlar da Dikkatinizi Çekebilir

banner251

banner185


banner294