Haber-Yorum: Yaşayan tarihini korumayan ya da koruyamayan bir Ereğli hızla “YIKIKLAR ŞEHRİ” olarak, kendi ayağına kurşun sıkmaya devam ederken, Kandilli’deki Mahdut Mesuliyetli Ereğli Kömürleri İşletmesi’nin (EKİ) adındaki önce Ereğli adını kaybedilerek Türkiye Taşkömürleri Kurumu oldu ve ardından da tüm endüstriyel tarihi yok edilmeye başlandı ki, bunun ilk örneği Kandilli Rat Evleri lojmanları oldu. Bu alan tamamen terk edilip yok olmaya bırakılırken, dünyada sadece iki taneden biri olan varageli de işlemez hale getirildikten sonra , tepeden tırnağa soyulmaya terk edildi. Arazilerinin bile işgal edilmesine seyirci kalındığı Kandilli’deki dram ve tarihe olan saygısızlığın Kdz. Ereğli’de de yaşanmaması için bugünden harekete geçilmesi gerekiyor. İşte Kdz. Ereğli’nin en gözde ve güzel bölgesi Erdemir Bağlık Lojmanları. Yeşilin içinde bir cennet Bağlık Lojmanları. Ereğli Demir ve Çelik Fabrikasının inşaatına başlandığında, o günün devleti yönetenleri, modern bir şehir yaratmak için her fırsatı kullanmışlar ve ilklere de imza atarak Erdemir lojmanlarını projelendirilmesini sağlamışlar. Amaç mimari özellikler olunca, kimsenin aklına rant gelmemiş şehrin yamacına böylesine hoş ve çekici bir yaşam alanı kurmuşlar. O kuruculara bugün de teşekkür etmeyi de unutmamalı özellikle hem Erdemir’i yönetenler, hem de mimarlarımız ve sektörün önde gelenleri.
Biliyorsunuz Ereğli’de her şeyi yıkma hastalığı başladı ve hız kesmeden devam ediyor. Bu yıkıklıklar arasında Erdemir’in Bağlık Lojmanlarının muhteşem görselliğinin de olası yıkılmasının önüne geçmek ve korumak açısından bugünden harekete geçme konusunda, başta Erdemir, Belediye, TMMOB ve Kdz. Ereğli Tarih Doğa ve Kültürünü Yaşatma Derneği gibi kurum ve kuruluşların işbirliğine gitmesi büyük Ereğli’ye olan saygılarının bir göstergesi olacak.
Çağrımız şudur; Ereğli’nin tarihini korumak için herkesin tüm içten duyarlılığı ile bir araya gelmesidir.
BAĞLIK LOJMANLARININ KENT İÇİN ÖNEMİ
Mimarlar Odası’nın Dergisi Arkitekt’te Erdemir Bağlık Lojmanlarının devlet tarafından dönemin en ünlü mimarlarınca projelendirildiği ve inşaatın yapım aşamasında ilklere imza atıldığının vurgulandığı yayımlanan yazıyı, konuya ilgi duyanların yararlanması amacıyla okurlarımızla paylaşıyoruz.
İşte o yazı:
“Karadeniz Ereğli’de 1960’ların değişen politik, ekonomik, sosyal vb. ikliminde, endüstriyel yatırım ve kalkınma hedefleri doğrultusunda kentsel ölçekte bir planlama yaklaşmayla uygulaması yapılan Erdemir Lojmanları Ereğli Demir Çelik Fabrikaları’nın çalışanlarının barınması için iki ayrı yerleşkede (Göztepe ve Bağlık Lojmanları) konumlanmışlardır. Bağlık yerleşkesinde bulunan lojmanlar, Türkiye’de yaygın olarak üretilen konut biçimlerinden ayrışan mekânsal özellikler taşımaktadır.
Ülkemizin önemli mimarlarından, Yılmaz Sanlı, Yılmaz Tuncer, Vedad Özsan, Güner Acar’dan oluşan ekibin hazırlayarak birinci oldukları yarışma projesidir. Prefabrik yapım yöntemiyle planlanan bu meskenler, yüklenici firma olan Prefko tarafından Larsen-Nielsen modeli ile uygulanmış; m2 başına bir telif sözleşmesi yapılarak Hans Falkenberk Klok tarafından tasarlanmıştır.
Fordist (bant sistemine dayalı bir üretim biçimi ‘seri üretim’) bir üretim biçiminin, inşaat sektöründe ekonomik yöntemlerle maliyetin düşürülmesine olanak sağlayarak konut gereksinmesini hızla karşılayabilecek bir sistem olarak Türkiye’de ilk defa denenmiştir.
Verimlilik ve ekonomiklik üzerinden planlanması öngörülen bu yapılaşmada mimari ve çevresel niteliklerden feragat edilmemiştir.
Kişilerin, toplumların, ülkelerin, kurumların kimliği gibi, kentlerin de kimlikleri vardır. Kimliğin ayırt edici rolü, kent kimliği için de söz konusudur; kentleri tanımlar, konumlandırır ve diğerlerinden farklılaştırır. Kent kimliği, her kentin kendi fiziksel, kültürel, sosyo ekonomik ve tarihsel sürecinde şekillenen, bünyesinde barındırdığı kimselerin yaşam biçimlerince oluşturduğu, değişen kent formuna göre kendisini güncelleyen, geçmişten geleceğe uzanan çok yönlü bir bütünlüktür.
Ereğli Demir Çelik Fabrikaları, Kdz. Ereğli’nin fiziksel, sosyal, kültürel ve ekonomik yapısını tamamen değiştirerek kentin yaklaşık 50 yıllık kimliğini oluşturan, yönlendiren en önemli yapılanma haline gelmiştir. Bağlık Lojmanları bu yapılanmanın yaşamın içindeki önemli bir ayağıdır.
Sağlıklı bir kent kimliğinin oluşması devamlılığı kültürel değerlerin sürekliliğinin sağlanması ve kentin geçmişten günümüze aktardığı maddi ve manevi mirasın korunmasıyla doğrudan ilişkilidir.
Bugün, Ereğli Demir Çelik Fabrikaları yaşayan bir Endüstri Mirası olarak da nitelendirilmelidir. Endüstriyel miras kavramının net bir tanımlaması yapılmaması da endüstri dünyasının tüm hayatını ve çalışmalarını içerdiğini söylemek doğru bir ifade olacaktır.
Bu bağlamda yapım aşamasında ilkleri barındıran, kent yaşamında kendine ait kültürü olan, fiziksel yapılaşmasıyla günümüzde Ereğli’nin en yeşil konut bölgelerinden olan Bağlık Lojman Alanlarının kendine özel ve önemli nitelikleri ile değerlendirilerek ülkemizin etkisi altında olduğu hızlı kültürel ve mekânsal değişimin olumsuz sonuçlarından korunması gerekmektedir. Lojman binalarının yıkılması, sadece ekonomik amaçlarla bu mekanın dönüştürülmesi Kdz. Ereğli kentinin fiziksel, kültürel ve sosyal kimliğinde önemli bir boşluk yaratacaktır.”
-Eyüp Bektaş
KAYNAK Mimarlar Odası Arkitekt Veritabanı
