ZONGULDAK (AA) - FADİME YILMAZ ELMA - Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi (BEUN) Geomatik Mühendisliği Jeodezi Ana Bilim Dalı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Şenol Hakan Kutoğlu, çeşitli arazi parametreleri ve hava tahmin verilerinden yararlanarak Türkiye'nin dijital heyelan risk haritasını çıkardı.
Avrupa Orta Vadeli Hava Tahminleri Merkezi'nden (ECMWF) elde edilen ileriye dönük 3 günlük hava tahmin verileri, BEUN Mühendislik Fakültesi bünyesinde geliştirilen programa entegre edildi.
Geomatik Mühendisliği Jeodezi Ana Bilim Dalı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Şenol Hakan Kutoğlu, bu dinamik verileri 10 farklı arazi parametresiyle analiz ederek Türkiye'nin anlık ve dinamik heyelan risk haritasını oluşturdu.
Can ve mal kaybına neden olan afetin zararlarını en aza indirmek amacıyla geliştirilen sistem sayesinde, uygulama halka açıldığında risk barındıran bölgeler internet üzerinden vatandaşlar tarafından da anlık olarak takip edilebilecek.
Kutoğlu, AA muhabirine, Türkiye'de insan hayatını etkileyen doğal afetler sıralamasında depremden sonra heyelanın geldiğini belirtti.
Heyelanların genellikle eğimli arazilerde meydana geldiğine ancak afeti tetikleyen pek çok farklı unsurun bulunduğuna dikkati çeken Kutoğlu, 'Zeminin su içeriği, kayalık veya alüvyon, yumuşak alan, gevşek zemin olması, kara yollarına, dere yataklarına yakınlık, zeminin pürüzlülüğü, topografya bozukluğu gibi parametreler heyelanlara neden olan, tetikleyen faktörler olarak karşımıza çıkıyor.' dedi.
Kutoğlu, vatandaşların heyelan riski konusunda bilgi edinebilecekleri platformların kısıtlı olduğuna değinerek, 'Açık verileri toplayarak, zemin sertliğini ifade eden dijital haritalar, Türkiye'nin sayısal yükseklik modeli, kara yolları, nehir yatakları ağı ile yüzey pürüzlülüğü ve topoğrafik bozukluk haritalarının tamamını toplayıp, 10 parametreyi kullanıp, Türkiye'nin dijital heyelan risk haritasını oluşturduk.' diye konuştu.
- Sistem, internet üzerinden halkın kullanımına açılacak
'Bunun neticesinde ortaya 30 metre aralıklarla Türkiye dijital heyelan risk haritası çıktı.' diyen Kutoğlu, bu sistemi internet üzerinden halka açık hale getirmek istediklerini, böylece vatandaşların oturdukları ya da bulundukları yerle ilgili bilgi edinebileceğini ve dikkat edilmesi gereken hususlarla ilgili tedbir alabileceklerini kaydetti.
Kutoğlu, heyelan hesaplamalarında en etkili parametrenin jeofizik yöntemlerle elde edilen ve zeminin sertliğini gösteren 'VS30' haritası olduğunu, bunu sırasıyla zemin pürüzlülüğü, arazinin bütünlüğü ve şev eğimini bozan kara yollarına yakınlık ile zeminin su içeriğinin takip ettiğini, nehir yatakları, fay hatları, jeolojik formasyon ve arazi eğiminin de sıralamadaki diğer önemli parametreler olduğunu bildirdi.
Haritanın yaşayan ve değişen bir yapıda olması için sisteme anlık yağış verilerini dahil ettiklerini belirten Kutoğlu, 'Ayrıca ikinci bir aşama da 'dinamik heyelan haritası hesapla' diyerek yazılımı başlattığımızda Avrupa Orta Vadeli Hava Tahminleri Merkezinden ileriye dönük, 3 günlük yağış miktarlarını data olarak çekiyor. Ondan sonra da heyelan haritasını buna göre güncelleyerek dinamik bir harita sunma imkanına kavuşuyoruz.' diye konuştu.
- Yerleşim planlarında kullanılması için kamu kurumlarının hizmetine de sunulacak
Kutoğlu, zemin sıklığı, kara yollarının durumu, nehir yataklarının uzaklığı, arazinin eğimi parametrelerine bakıldığında heyelan riski en yüksek bölgeleri tespit edebildiklerini anlattı.
Marmara Bölgesi'nin 29 Nisan'da daha fazla yağış aldığına işaret eden Kutoğlu, şöyle devam etti:
'Arazi koşulları üzerine bu etki eklendiğinde Marmara ve Orta Karadeniz, diğer bölgelere göre heyelan riski daha yüksek olarak gözüküyor. İç Anadolu Bölgesi yağış almasına rağmen burada diğer parametrelerin etkisi o kadar yüksek olmadığından, örneğin arazi topografyası çok yüksek olmadığından, yağış buradaki heyelan riskini o derece artırmıyor. Doğu Anadolu Bölgemize geldiğimiz zaman ise yağış artı arazinin bozukluğu ve yükselmesi heyelan riskini diğer bölgelere göre daha da arttırıyor.'
Kırmızı renklerin artan heyelan riskini, mavi renkte olan alanların ise düşük risk bölgelerini gösterdiğini belirten Kutoğlu, 'Haritamıza baktığımızda ve yağış parametresini işin içerisine katmadığımızda risk Doğu Karadeniz'de çok daha yüksek görünüyor.' dedi.
Kutoğlu, yerleşim planlarının oluşumunda kullanılabilecek olan 'heyelan risk haritası'nı kamu kurumlarının hizmetine de sunacaklarını kaydetti.
Vatandaşların oturdukları bölgeleri tanıyıp ona göre alınacak tedbirler eşliğinde yaşamaları gerektiğini vurgulayan Kutoğlu, sözlerini şöyle tamamladı:
'Yerel yönetimlerin, yerleşim yerleri, sanayi tesisleri, stratejik fabrikalar ve tesisler kurulurken, organize sanayi bölgeleri seçilirken ya da yeni toplu konut alanları oluşturulurken bu tip haritalardan faydalanmaları gerekir. Tedbirimizi en baştan aldığımız takdirde, daha az heyelan yaşanma riski olan bölgelerde iş yerlerimizi, yaşam alanlarımız açtığımızda, sürekli sorunlarla boğuşmak, önlemler almak ve bunların bedeli, masrafı ve ekonomik maliyetleriyle uğraşma durumunda kalmayız.'
