KASTAMONU (AA) - ÖZGÜR ALANTOR / SEMİH YÜKSEL - Kastamonu'nun coğrafi işaretli Tosya kıstısını yapan usta sayısını artırmak için harekete geçen Olgunlaşma Enstitüsü atölye kurdu.
Tosya ile özdeşleşen, ilçeden başka yerde üretimi yapılmayan işlemeli altın gerdanlık 'kıstı', tamamen el işçiliğine dayanıyor. İlçede kıstıyı yapabilen iki usta kalması nedeniyle kıstı almak için uzun süre beklemek gerekebiliyor.
Kıstı yapan usta sayısının azalması nedeniyle Kastamonu Olgunlaşma Enstitüsü, yeni kıstı ustaları yetiştirmek için harekete geçti.
Enstitünün koordinesinde mesleği bırakan eski ustalardan Ahmet Çilingir'den eğitim alan Vedat Ergün ve Arzu Alaca, kurumda kıstı yapmaya başladı.
- Takıda yer alan balık sembolü, bereket ve sabrı temsil ediyor
Kastamonu Olgunlaşma Enstitüsü Müdürü Dr. Ayten Canaslan, AA muhabirine, Tosya ilçesine özgü kıstının kökenlerinin 19. yüzyıla dayanan bir el sanatı olduğunu söyledi.
Kıstının genelde 22 ayar altından, nadir olarak da gümüşten yapıldığını ifade eden Canaslan, 'Tosya'da kıstı geleneği yüzyıllardır düğünlerde gelinlere takılarak yaşatılmaktadır. Kıstının en belirgin özelliği, balığı andıran stilize motifidir. 'Ayak' olarak adlandırılan bu motifler, boynu çevreleyen karakteristik bir gerdanlık oluşturmak üzere 33 adet ayak ve 34 adet kementinin ipe dizilmesiyle oluşturulmaktadır. Takıda yer alan balık sembolü, bereket ve sabrı temsil etmektedir.' dedi.
Bu sanatı sürdürmek istediklerini dile getiren Canaslan, şunları kaydetti:
'Günümüzde bu köklü el sanatını sürdüren sınırlı sayıda usta bulunmaktadır. Yeni çırakların yetiştirilememesi nedeniyle unutulmaya yüz tutmuş bu el sanatını yaşatma hedefiyle Kastamonu Olgunlaşma Enstitümüz son iki yıldır kapsamlı saha çalışmaları yürütmektedir. Bu süreçte ustalarla birebir görüşmeler gerçekleştirilmiş, üretim süreçleri incelenmiş ve geleneksel teknikler titizlikle kayıt altına alınmıştır. Saha çalışmalarının devamı niteliğinde, Tosya kıstısının yaşatılması ve kültürel miras olarak korunması amacıyla enstitümüzde kıstı atölyesi kurulmuş ve üretim faaliyetlerine başlanmıştır.
Gelenekten geleceğe köklü izler bırakmaya devam eden Enstitümüzün bu faaliyetleri, Tosya kıstısının unutulmasını engelleyerek ürün yelpazesini genişletirken, özgün formunun korunmasını ve gelecek nesillere doğru şekilde aktarılmasını sağlamak adına büyük önem taşımaktadır.'
Enstitüde kıstı yapan Vedat Ergün ise farklı kentlerde kuyumculuk yaptıktan sonra 3 yıl önce Kastamonu'da yaşamaya başladığını anlattı.
Olgunlaşma Enstitüsü'nde çalışmaya başladıktan sonra kıstı yapması konusunda öneriler geldiğini ifade eden Ergün, 'Kuyumculuk geçmişim olması nedeniyle bu tarz öneriler geldi. Deneme yanılma yöntemiyle başladım. Artık bu işi yapmayan bir ustadan yardım aldık. Şu ana kadar 2 gümüş set yaptık. Bunun yanında üç tane broş, üç çift küpe bitirdik. Bundan sonra da tekrar dördüncü sete geçmeyi planlıyoruz.' şeklinde konuştu.
Bölgede neredeyse kıstı yapan usta kalmadığını vurgulayan Ergün, 'Kıstıyı Türkiye'de yapan üç tane usta var. Ahmet Usta bıraktı. Biz de ondan rica ettik, o da sağ olsun bildiği, hatırladığı kadarıyla bize öğretti. Tosya yöresine ait özel bir takıdır. Bir ailenin kız çocuğu olduğunda hemen siparişi verilirdi, çeyizin bir parçasıydı. İyi bir usta bir seti 15 günde yapabiliyor. Eğer yeni başlayan biriyse çok daha uzun sürer.' ifadelerini kullandı.
- 'Gelecek nesillere duyurabilmek için çalışıyoruz'
Arzu Alaca da el nakışı alanında 15 yıl usta öğreticilik yaptığını, Olgunlaşma Enstitüsüne geçtikten sonra kıstı üzerine çalışmaya başladığını anlatarak, şunları dile getirdi:
'Biz gümüşten kıstı çalışıyoruz. Kıstının ana malzemesi, ilk başlangıcından beri altın ama biz burada gümüş çalışıyoruz. İlerleyen dönemlerde altın da çalışmaya başlayacağız. Unutulmaya yüz tutmuş, şu an birçok kişi tarafından ismi dahi bilinmeyen yöresel bir takıyı Türkiye, dünya genelinde tanıtmak istiyoruz. Kastamonu'da bulunan ustamız bu işi bırakmıştı. Tosya'daki 2 usta da belli bir yaştan sonra bırakacaklardı. Biz de bu geleneksel takının sürdürülebilmesi için öğrenmek için elimizden geleni yaptık. Gelecek nesillere duyurabilmek için çalışıyoruz.'
