İşçilerin gün içindeki yaptıkları iş veya çalışma saatleri nedeniyle özellik gösteren çalışmaları  Yasa’da farklı hükümler altında düzenlenmiş bulunmaktadır.Bu bakımdan Gece Çalışmaları, Hazırlama,Tamamlama ve Temizleme İşleri,Postalar Halinde Çalışma,Sağlık Kuralları Bakımından Günde 7.5 saat ve Daha Az Çalışılması Gerekli İşler,Telafi Çalışmaları ve Haftalık İş Günlerine Bölünemeyen İşler için  çalışma süreleri öngörülmüş, sınırlamalar ve kurallar getirilmiştir.

 

‘Gece Çalışmaları’ 4857 Sayılı İş Yasasının 69. maddesinde öngörülmüştür.Madde hükmü GECE’ yi “ Çalışma Hayatında gece en geç saat 20.00 de başlayarak en erken saat 06.00’ya kadar geçen ve her halde en fazla on bir saat süren dönemdir” olarak tanımlamıştır.

Bu hükme göre gece çalışması yapan işçilerin en çok yedi buçuk saat çalışması gerekir.Gece çalışan işçiye fazla çalışma yaptırılmaz.Çalışma süresi Gece ve Gündüz çalışma saatlerinden en çok gece saatlerine girdiğinde bu çalışma da gece çalışması sayılır.İşçilerin gece çalışabilmesi için sağlık muayenesinden geçirilmesi ve sağlık durumlarının gece çalışmasına uygun olması zorunludur.Sağlık Raporunun iki yılda bir tekrarlanması,sağlık durumu bozulan işçiye durumuna uygun gündüz iş verilmesi gerekir.

 

‘Postalar Halinde Çalışmalar’

 

İş sağlığı ve güvenliği kurallarına uyulmak koşuluyla bir işyerinin 24 saat postalar halinde çalışması ile işin yürütümü sürdürülebilinir.İşyerinde Postalar halinde işler yürütülüyor ise,  07.04.2004 tarih ve 25426 Sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Postalar Halinde İşçi Çalıştırılarak Yürütülen İşlerde Çalışmalara İlişkin Yönetmelik hükümlerinde yasal sınırlamalar ve kurallar öngörülmüştür.

Nitelikleri nedeniyle sürekli çalıştıkları için durmaksızın birbiri ardına postalar halinde işçi çalıştırılarak yürütülen işlerde posta sayısı en az üç işçi postası çalıştırılacak şekilde düzenlenir.Gece döneminde 18 yaşını doldurmamış çocuk ve genç işçilerin çalıştırılmaları yasaktır.Çalışma sürelerinde azalma nedeniyle işçilere ücretlerinden indirim yapılamaz.

 

İşverenlere her postada çalıştırılacak işçilerin ad ve soyadları ile işe başlamadan önce alınan sağlık muayenelerini gösterir raporların birer nüshasının ilgili bölge müdürlüklerine gönderilmesi zorunluluğu getirilmiştir. Postalar halinde çalışmalarda gece çalışması yedi buçuk saati geçemez. Ancak Yönetmeliğin 7.maddesi gereğince bu durumun istisnası    olabilir. İşçilerin sürekli gece çalışmaları da önlenmiştir. Yasa ve Yönetmelik hükümlerine göre postaların sıraya konulması gerektiği,ancak iki haftalık nöbetleşme esası da uygulanabileceği hükme bağlanmıştır.Yine yasa ve yönetmelik hükümlerine göre 24 saatten az olmamak üzere işçilere hafta tatilinin verilmesi zorunludur.

 

 

 

‘Hazırlama, Tamamlama ve Temizleme İşleri’

 

İşlerin gerektiği gibi yürütebilmesi için  işyerinde çalışma saatlerinden önce ve sonra hazırlama,tamamlama ve temizleme işlerinin yapılması gerektiğinde işyerinde çalışan asıl işçilerin dışında, sadece bu işleri yapmak üzere işçi istihdam edilebilinir.Ancak bazı durumlarda bu işler asıl işçilere EK İŞ olarak yaptırılabilinir.Bu durumda 28.04.2004 tarih ve 25446 Sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Hazırlama Tamamlama ve Temizleme İşleri Yönetmeliği hükümleri uygulanacaktır.

Yönetmeliğe göre, asıl iş için belirlenmiş günlük çalışma sürelerine ek olarak bu sürelerin başlama saatlerinden önce veya bitme saatlerinden sonra hazırlama ve temizleme işlerini yapacak olan işçiler, bu işlerde günde en çok iki saat daha çalıştırılabilir.

 

Söz konusu işlerde çalıştırılacak işçilerin sayıları;

  1-15 çalışanı bulunan işyerlerinde 3 işçiden,

16-30 çalışanı bulunan işyerlerinde 4 işçiden,

31-60 çalışanı bulunan işyerlerinde 6 işçiden,

61-80 çalışanı bulunan işyerlerinde 8 işçiden,

81-100 çalışanı bulunan işyerlerinde 10 işçiden,

 

100’den fazla işçi çalıştıran işyerlerinde ise çalışan sayısı toplamının yüzde onundan fazla olamayacağı öngörülmüştür.

 

Hazırlama Tamamlama ve Temizleme işleri,işçiler arasından seçilecek ekip başı tarafından yönetilecek ve işçilerin iş sağlığı ve güvenliği eğitimi almaları gerekmektedir.Yine bu işlerin nöbetleşe yaptırılması esastır.İşçilere yarım saatten az olmamak kaydıyla ara dinlenmesi verilir.

Günde yedi buçuk saatlik sürenin aşılmaması gereken işlerle ilgili hazırlama tamamlama ve temizleme işleri için işçiler ayrılmış ise çalışma süreleri aşılmayacak şekilde düzenlenir.

Normal işyerlerinde yürütülen hazırlama, tamamlama ve temizleme işlerinde Günlük çalışma süresi 11 saati geçemez.

Gece çalışmaları dönemine rastlayan hazırlama tamamlama ve temizleme işi  4857 Sayılı İş Yasasının 69.maddesinde öngörülen Gece Çalışmalarına,Çocukların ve Kadınların ise  çalıştırma yaşı ve çalıştırılabilecekleri işlerle ilgili Yönetmelik hükümlerine bağlıdır.

 

Bir işyerinde hazırlama, tamamlama ve temizleme işleri için ayrılan işçilere başka işte çalıştırılmaları yasaklanmıştır.

Yönetmelik hükümleri çalışma ücreti yönünde de hüküm getirmiş “Bir işyerinde hazırlama tamamlama ve temizleme işlerini de yapan asıl işçilere bu işlerde geçirdikleri sürenin her bir saati için ödenecek ücret,o işyerindeki asıl işlerine ait normal çalışma ücretinin saat başına düşen tutarının yüzde elli yükseltilmesi suretiyle verilir.”denilmektedir.

İşin Niteliklerine Göre  Çalışma Süreleri ile ilgili Telafi Çalışmaları ve Sağlık Kuralları Bakımından Günde Ancak  Yedi Buçuk Saat ve Daha Az Çalışılması Gereken İşler konuları ÇALIŞMA SÜRELERİ başlıklı yazımızda incelemeye çalışmıştık.

 

Konumuzla ilgili Haftalık İŞ Günlerine Bölünemeyen Çalışma Süreleri Yönetmeliği Karayollarında Demiryollarında, deniz,göl ve akarsularda hareket halindeki taşıtlarda yapılan ve 854 Sayılı Deniz İş Yasası kapsamında olmayan taşıma işlerinde olduğu gibi iş süresinin bir haftanın çalışma günlerine bölünmesi suretiyle yürütülmesine nitelikleri bakımından olanak olmayan işlerde çalışma koşulları ve çalışma sürelerine uygulanacak esasları öngörmektedir.

Yönetmeliğe göre çalışma dönemi en çok altı ayı geçmemek üzere işverence belirleneceği,çalışma süresi iş günü üzerinden ve her iş günü 7.5 saatlik iş süresi kabul edilerek hesaplanacağı,yoğunlaştırılmış iş haftası daha sonraki dönemlerde toplam normal süreyi geçmeyecek şekilde denkleştirileceği hükme bağlanmıştır.Günlük iş süresi 11 saati,gece çalışma süresi 7.5 saati,profesyonel ve ağır vasıta ehliyeti ile taşıt kullananların günlük çalışma süresinin 9 saati geçemeyeceği,ara dinlenmesinin duraklarda verilmesi veya taşıt içinde uygulanması gerektiği,24  saatlik süre içinde en az 11 saatlik dinlendirilmesi,hafta tatilinin 24 saatten az olmamak koşuluyla kesintisiz verilmesi,İşçinin iş sözleşmesinin hareket halinde iken feshi halinde işveren işçinin ikametgahının bulunduğu yere kadar gitmesini sağlamakla yükümlü olacağı Yönetmeliğin hükümleri arasında yer almaktadır.

 

Yukarıda belirlenmeye çalışılan işçi ve işverenlerin hak ve yükümlülükleri konusunda İşin düzenlenmesine ilişkin hükümlere aykırılık halinde uygulanacak İdari PARA cezaları 4857 sayılı İş Yasası’nın 104.maddesine göre 2011 yılı için 113.-TL olarak öngörülmüştür.

 

Sevgiyle, Sağlıklı Kalınız.

 

fozturk.01@ hotmail.com