İşçinin çalıştığı işyerinde yaptığı iş nedeniyle karşılaşabileceği iş risklerine karşı işverence gerekli önlemlerin alınması gerekir. İşverenin işçiyi gözetme borcu işçinin sağlık ve beden bütünlüğünü koruması ile başlar.Her şeyden önce işverenin gözetme borcunu yerine getirmesi  işçinin kişilik hakları ile birlikte yapmakla ödevli olduğu işle ilgili bilgilerin verilmesi,eğitilmesi, yönlendirilmesi, beden ve ruh sağlığının korunması ile mümkündür.

 

İşverenin işçiyi gözetme borcu Anayasa’nın 17,19,20,24,25 ve 50.maddeleriyle öngörülen bir yükümlülüktür.İşverenin işçiyi gözetme borcu kapsamında gerekli önlemleri almaması sonucu iş kazası veya meslek hastalıkları gibi durumlarla karşı karşıya kalınması hukuki sorumluluk yanında, cezai sorumluluk da getirmektedir.

 

1475 Sayılı İş Yasasında “İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği” tanımı ,4857 Sayılı İş Yasasında isabetli bir yaklaşımla   “İş Sağlığı ve Güvenliği” olarak değiştirilmiştir.

4857 Sayılı İş Yasası’nın 77.maddesinde ”İşverenler işyerinde iş sağlığı ve güvenliğinin sağlanması için gerekli her türlü önlemi almak,araç ve gereçleri noksansız bulundurmak işçiler de iş sağlığı ve güvenliği konusunda alınan her türlü önleme uymakla yükümlüdür.”denilmektedir.Bu hükümle  İş Sağlığı ve Güvenliği açısından işçi ve işverenin uymakla yükümlü oldukları ödevleri sayılmıştır.

 

Madde hükmünün 2.fıkrası “İşverenler işyerinde alınan iş sağlığı ve güvenliği önlemlerine uyulup uyulmadığını denetlemek,işçileri karşı karşıya bulundukları mesleki riskler,alınması gerekli tedbirler,yasal hak ve sorumlulukları konusunda bilgilendirmek ve gerekli iş sağlığı ve güvenliği eğitimini vermek zorundadırlar.”hükmünü öngörmektedir.

 

Bu hükümle İşverenler işyerlerinde iş sağlığı ve güvenliği önlemlerini almak,işçinin yaşam,sağlık ve beden bütünlüğünün korunması için yasal düzenlemelere uymak yükümlülüğü yanı sıra işyerinde geliştirdiği bilimsel ve teknolojik gelişmelerin gerekli kıldığı iş sağlığı ve güvenliği tedbirlerini de almak ve işçilerini bu yönde eğitmek zorundadır.

 

Yasa koyucu iş sağlığı ve güvenliği önlemlerini almakla yükümlü tuttuğu işverenlere aynı zamanda denetim görevini de yüklemiştir.Bir işyerinin işin niteliğinden kaynaklanan iş sağlığı ve güvenliğine ilişkin malzemenin bulundurulması yeterli sayılmamakta,işçilerin koruyucu kişisel malzemeleri kullanıp kullanmadığını işverenlerce denetlemesi de gerekmektedir.

 

Yıllarca İş Sağlığı ve güvenliği konusu öğretide ve uygulamada anlatılır iken, en önemli konunun devlet-işçi-işveren üçlüsü için iş sağlığı ve güvenliği bilincinin oluşturulması gerektiği vurgulanmıştır.Bir toplumda  yasal düzenlemelerde ileri düzeyde hükümlerin öngörülmesi yeterli sayılmamakta,aynı zamanda tüm ilgililerin belirli bilince kavuşturulması gerektiği önemli sayılmaktadır.  

İşverenlerin işyerlerinde meydana gelen iş kazasını ve tespit edilecek meslek hastalığını en geç iki iş günü içinde yazı ile ilgili Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Bölge Müdürlüğüne bildirilmesi gerektiğine ilişkin yükümlülüğü, 4857 Sayılı İş Yasasının 77.maddesinin 3.fıkrasında hükme bağlanmıştır.  

Yeni İş Yasası’nın getirdiği bir yenilik de  77.maddenin son fıkrasında, işyerindeki çıraklara ve stajyerlere de İş Sağlığı ve Güvenliği ile ilgili tüm tüzük ve yönetmelik hükümlerinin uygulanması ile sağlanmıştır.

 

İşyerlerinde İş Yasası hükümleri gereğince uygulanması öngörülen İş Sağlığı ve Güvenliği’ne ilişkin düzenlemeler 15.05.2008 tarih ve 5763 Sayılı Yasa ile Değişik “İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmelikleri ”başlıklı 78.maddesinde öngörülmüştür.

 

Madde hükmünde iş sağlığı ve güvenliği şarlarının belirlenmesi ve gerekli önlemlerin alınması işyerlerinde araç gereç makine ve hammaddeler yüzünden çıkabilecek iş kazaları ve meslek hastalıklarının önlenmesi ve özel durumları sebebiyle korunması gerekli kişilerin çalışma şartlarının düzenlenmesi,mevzuata uygunluğu açısından işçi sayısı,işin ve işyerinin özellikleri ile tehlikesi dikkate alınarak işletme belgesi alması gereken işyerleri,bu belge’nin alınmasına ilişkin usul ve esaslar,risk değerlendirmesi ,kontrol,ölçüm,inceleme ve araştırmaların usul ve esaslar,işyerlerine verilecek izin ve iznin iptali konularının Yönetmeliklerle belirleneceği ifade edilmiştir Buna ilişkin  35 Yönetmelik yayınlanarak yürürlüğe girmiştir. 

 

İşveren işyerinde çalıştırdığı tüm işçilere çalıştırma koşulları açısından eşit davranmak zorundadır.Eşit işlem yapmak zorunluluğu aynı işi yapan işçiler arasında  mümkündür.Bir Yargıtay kararında “Eşitlik,işverenin aynı durumdaki işçiler arasında farklılık yaratmamaktır.”şeklinde tanımlanmıştır.

 

Bundan önceki kadın-erkek eşitliği fırsat eşitliği gibi konularla açıklamaya çalıştığımız Eşit Davranma  İlkesi   Anayasa’nın 10.maddesinde ve 4857 Sayılı İş Yasası’nın 5.maddesinde açıkça eşit işlem yapma borcu olarak hükme bağlanmıştır.

İşveren yönetim hakkını kullanır iken eşit işlem yapmak zorundadır.İş Dağıtımı veya disiplin cezası uygulanmasında farklı davranmaması gerekir.

İşveren iş sözleşmesinin sona erdirilmesinde de eşit davranmak,işlemini geçerli bir nedene dayandırmakla yükümlüdür.İşverenin işyerinde uygulanan toplu iş sözleşmesi tarafı sendika üyesi işçilerle sendikaya dayanışma aidatı ödeyen işçilere farklı ücret, prim, ikramiye uygulaması farklı işlem uygulamasına girmez.

 

İşveren işçinin yapmakla ödevli olduğu işle ilgili araç, gereç ve malzemeyi vermek durumundadır. Genel kurala karşın işçi işiyle ilgili alet ve malzemeyi kendisi temin edecek ise,işverenin böyle bir yükümlülüğü doğmaz.Örneğin işçinin çalışmasında kullanacağı inşaat araç ve gereçlerini veya  müzik aletlerini getirmesi gibi…İşçi ile işveren arasında sözleşmede bir hüküm yok ise ya da çalışanlarca araç ve gereçlerin getirilmesi yolunda uygulamada adet haline gelmemiş ise,  işçinin getirdiği ve kullandığı aletlerde meydana gelecek zararı işverenin karşılaması gerekir.

 

İşverenlerin diğer bir yükümlülüğü ise 4857 Sayılı İş Yasasının 75.maddesinde düzenlenmiştir.Madde hükmüne göre,işverenlerin özlük dosyası düzenleme ve işçiler hakkındaki bilgileri bir dosyada saklama yükümlülüğü bulunmaktadır.

 

Madde hükmünde” İşveren çalıştırdığı her işçi için bir özlük dosyası düzenler.İşveren bu dosyada işçinin kimlik bilgilerinin yanında bu kanun ve diğer kanunlar uyarınca düzenlemek zorunda olduğu her türlü belge ve kayıtları saklamak ve bunları istendiği zaman yetkili memur ve mercilere göstermek zorundadır.İşveren işçi hakkında edindiği bilgileri dürüstlük kuralları ve hukuku uygun olarak kullanmak ve gizli kalmasında işçinin haklı çıkarı bulunan bilgileri açıklamamakla yükümlüdür.”denilmektedir.

 

Özlük dosyası düzenlemeyen işveren veya işveren vekiline karşı 4857 Sayılı İş Yasasının 104.maddesi uyarınca beş yüz TL idari para cezası uygulanacağı öngörülmüştür.Bu madde hükmüyle ilgili “milyon lira” ifadesi “beş yüz TL” olarak  kabulü gerekir.

 

Sevgiyle,Sağlıklı Kalınız.

 

fozturk.01@ hotmail.com