‘İptal Yağmurlu Yasa” da denilen 4857 Sayılı İş Yasası, AB Uyum Yasalarına uyarlı Klasik İş Hukukundan farklı ve iş hayatının bugünkü gereklerine uygun İŞYERİ tanımı getirdiğini görmekteyiz. İşveren ile ilgili tanım bilgileri sunulurken “İşyeri Yok İse, İşçi De Yoktur.” deyişi ile İş Hayatının ‘olmazsa olmaz’ı anlatılmaya çalışılmıştı.

 

Bilindiği üzere, Dünyada teknoloji alanındaki devrim sayılacak yenilikler Çalışma Hayatını da yakından etkilemeye başlamıştır. Üretim alanlarının tümüne yaygın bir biçimde giren bilgileri toplama, hemen kullanabilinir hale getirme Bilgisayar Teknolojisi, İş Yasalarında da tanım değişikliklerini beraberinde getirmiştir.

 

Bu yenilik, Klasik İş Hukuku literatüründe işçi ve işyeri tanımının ciddi anlamda değişmesine yol açmıştır. Artık, İşçinin işyerinde işverene bağımlı olarak bir ücret karşılığında çalışan kişi olduğu yolundaki tanım, tüm işçileri kapsamamaktadır.

 

Bundan böyle, işyerlerinde “Mavi Yakalılar”’ın sayısında önemli sayılacak düşüşler görülecektir. İşçiler, yeni teknoloji nedeniyle gerektiğinde evinde çalışabileceklerdir.İşçinin sabit işyeri adresi olmayacaktır.Belki de işçilere 3.şahıslarca  “İşyerin Nerede dir?”sorusu sıkça sorulacaktır.

 

İşte bu değişim sonucu Yeni İş Yasasında da tanımlar yapılmaya çalışılmıştır.İşçi ve İşveren kuruluşlarının sorunlarına cevap olmasa da birçok değişiklik gibi tanımlarda da değişim yapılmıştır.

İşyeri 4857 Sayılı İş Yasası’nın 2.maddesinin 1 ve 3. fıkralarında “İşveren tarafından mal veya hizmet üretmek amacıyla maddi olan ve olmayan unsurlar ile işçinin birlikte örgütlendiği birime işyeri denir.

İşverenin işyerinde ürettiği mal veya hizmet ile nitelik yönünden bağlılığı bulunan ve aynı yönetim altında örgütlenen yerler (işyerine bağlı yerler) ile dinlenme, çocuk emzirme ,yemek uyku, yıkanma, muayene ve bakım, beden ve mesleki eğitim ve avlu gibi diğer eklentiler ve araçlar da işyerinden sayılır.

İşyeri işyerine bağlı yerler, eklentiler ve araçlar ile oluşturulan iş organizasyonu kapsamında bir bütündür.”şeklinde tanımlanmıştır.

 

Görüldüğü üzere 4857 Sayılı İş Yasasında  ” işin yapıldığı yere işyeri denir.” ifadesi kullanılmamıştır.İşyerinde sınai veya ticari faaliyette bulunabildiği gibi hizmet sayılabilecek faaliyet de gösterilebilinir.

İşyerinde çalışan işçi sayısı önemli değildir.Bir işçinin çalıştığı (“kapıcılar”) Konutlar da bir işyeridir.

Yasa koyucu söz konusu madde’de“Maddi olan ve olmayan unsurlarla işçinin birlikte örgütlenmesi “hükmünü öngörmüştür.İşyerinde makine, teçhizat,hammadde gibi maddi unsurlarla deneyimler,buluşlar,patent,üretim programları,bilimsel çalışmalar gibi maddi olmayan unsurları organizasyonun içinde saymıştır.

 

Asıl işle, eklentilerinin bir bütün sayılabilmesi için Ortak Yönetim altında örgütlenmesi de gerekmektedir.Başka bir zorunluluk da  işyeri ile organizasyonun  az ya da çok sürekli olmasıdır.

Bir işyeri ve eklentilerinden söz edebilmek için işyeri ile eklentileri arasında hukuki bağlılık da bulunmalıdır.

Şayet işyeri ile eklentiler arasında hukuki bağlılıktan söz edilmiyorsa, işverenleri ayrı ise bunların ayrı işyeri sayılması gerekmektedir.Bir demir çelik üretiminde demir başka bir işverence çıkarılıyor,çelik üretimi başka bir işverene ait ise ayrı işyerlerinden söz etmek gerekir.

Bir mal üretiminde amacın gerçekleşmesi için yapılan tüm faaliyetlerin gerçekleştirildiği yer işyeridir.Örneğin,Amaç tekstil ile ilgili faaliyet ise işyeri dokumadan,boyanmaya,makinelerin onarılmasından nakliyesine kadar tüm faaliyetleri kapsamaktadır.Dolayısıyla işyeri işin yapıldığı yerle, eklentilerinden ibarettir.

 

Öte yandan Mal ve hizmet üretimi işleri tek bir organizasyon tarafından yönetilecek biçimde örgütlenmemiş ise, ayrı ayrı işyerlerinden söz etmek gerekecek.Yeni Yasa ile getirilen yeni tanımda “iş organizasyonu” kavramı yeni istihdam modelini ve çalışma biçimini de düzenlemiştir.İşçinin evinde,yurt genelinde,bölge veya il içinde çalışma biçimleri ile işyeri tanımı genişletilmiştir.İşçinin evinde yaptığı çalışmada işverenin yönetim hakkı tartışılsa da işin organizasyonu içinde yer alması nedeniyle işyerinden sayılacaktır.Bir ilaç firmasının tanıtım birimleri ve çalışanları ,otoların bakım ve onarım servisleri,beyaz eşyaların bakım servisleri gibi..

İşyeri mal veya hizmet üretmeyi amaçlamakla birlikte eklentilerinin de bir bütün olarak kabulü gerekmektedir.İşyeri amaç olarak seçtiği faaliyetin görülebilmesi için nakliye araçları, kamyon,otobüs vb vinç,greyder, buldozer gibi sabit araçlar da başkasına ait olsa bile işyerinden sayılır.Örneğin işveren bir başkasından kiraladığı otobüsle işçileri işyerine götürüp getirse bu araç da  işyeridir.

 Öte yandan Toplu iş sözleşmesi açısından önem arz eden bir hususun da açıklığa kavuşturulması gerekmektedir.İşyeri ve İşletme Toplu iş sözleşmeleri açısından işyeri ve işletme ayrımının bilinmesi önemli olacaktır.İşletme ve işyeri merkez adresleri yasal işlemler için bilinmesi gerekir.

 

İşletme İnsanların ihtiyaçlarının karşılanması için bilgi,insan,teknoloji,finansal kaynak ve üretim faktörlerini en etkin ve verimli şekilde kullanarak öncelikle uzun dönemde kâr,süreklilik ve sosyal sorumluluk amaçlarını yerine getirmek için ekonomik mal ve hizmet üretmek için kurulmuş iktisadi birimlerdir.İşletme birden çok işyerinden meydana gelebilir.Bazen işyeri ile işletme iç içe olabilir.

 

Diğer bireysel İş Yasaları açısından işyeri;

Deniz İş Yasasında işyeri tanımına açıkça yer verilmemesine karşın 1.maddeden yola çıkılarak  işin yapıldığı “GEMİ” nin  işyeri olarak kabulü gerekir.

Basın İş Kanununda da işyeri olarak gazete ve mevkutelerin çıkarıldığı yerlerle, ajanslar sayılmıştır.

 

Toplu Yasalar Açısından;

 2821 Sayılı Sendikalar Yasası’nın 2.maddesinin 8.fıkrasında ise işin yapıldığı yere işyeri denildiği, 9.fıkrasının da, Yeni Yasa hükmüne paralel bir düzenleme olduğu görülmektedir.Madde hükmünde “İşin niteliği ve yürütümü bakımından işyerine bağlı bulunan yerlerle ”fıkrasına paralel Yeni İş Yasasının 3.fıkrasında sayılan eklentilerin de işyerinden sayılacağını öngörmüştür.

2822 Sayılı Toplu iş Sözleşmesi Greve Lokavt Yasasında işyeri ve işletme tanımları öngörülmemiştir.Ancak Görevli Makamın tespiti bakımından önemli sayılan işyeri ve işletmenin merkezinin bilinmesi gerekmektedir.Yasanın 3.maddesinde işyeri ve işletmeden söz edilmiştir. “..aynı işkolunda bir veya birden çok işyerini kapsayabilir.”bir başka tanımda da “bir gerçek ve tüzelkişiye veya bir kamu kurum ve kuruluşuna ait aynı işkolunda birden çok işyerine sahip bir işletmede….”denilmiştir.

 

İş Yasaları hükümlerinin tamamına yakın bölümü , işyeri nitelikleri esas alınarak hükme bağlanmıştır.Örneğin bir iş kazası işyerinde olup olmadığına göre incelenecektir.Bir işyerinde özürlü ve eski hükümlü çalıştırma koşulu işyeri işçi sayısına  göre hesaplanacaktır.Yine bir işçinin alacak davasını davalının ikametgahı mahkemesinde açabileceği gibi işin yapıldığı işyeri adresindeki mahkemeler de yetkili olacağından işyeri önemli olacaktır.Toplu İş Sözleşmesi  Yetkisi  ile ilgili sendikanın yetkisinin tespitinde işyerinde çalışan üye işçi sayısı dikkate alınacaktır.İş Sağlığı ve güvenliği tedbirleri işyerlerinin niteliklerine göre istenilecektir.

 

Görüldüğü üzere İş Hukukunu oluşturan  gerek bireysel iş yasaları, gerekse toplu yasa’larda  tanımlarla ilgili hükümlerde eksiklikler bulunmaktadır. Yasa Koyucunun Yeni İş Yasasını düzenlerken, diğer yasalarda da tamamlayıcı ve AB Uyum Yasalarına göre getirilen çalışma biçimine paralel  hükümler getirmesi gerekirdi. 

 

Sevgiyle, sağlıklı kalınız.