NEYZEN TEVFİK`İ ANIMSAMAK
Turgay OLCAYTO
ŞAİRLER Parkı, Beşiktaş semtinin kültür adacıklarından biridir. Akaretler?den Maçka?ya çıkan yokuştaki Akaret evlerinin hemen bitiminde yer alır. Mahallelinin soluklandığı bol ağaçlı, çiçekli bu güzel alana adım attığınızda tanıdık yüzlerin heykelleri ile karşılaşırsınız. Dikkatle baktığınızda çoğunun Beşiktaş?ta yaşamını sürdürmüş şairler olduğu gözünüzden kaçmaz: Behçet Necatigil, Sabahattin Kudret Aksal, Necati Cumalı, Cahit Sıtkı Tarancı, Neyzen Tevfik ve parkın karşı ucunda Melih Cevdet Anday. Beşiktaş halkı belediye başkanları açısından şanslı diye düşünürüm. Gelen gideni aratmıyor, semtin kültür dağarına mutlaka yenilikler katıyor, zenginleştiriyor..
Şairler Parkı evime yakın.Yolumun üstü bir bakıma. Gidiş gelişlerimde gözüm hep Neyzen?in bankta oturmuş ney çalarken betimlenen heykeline takılır. Çevrede oturacak bank sayısı çok olmasına karşın Neyzen?in yanı hep doludur. Başörtülü bir nine, heykele omzunu dayamış gazetesini okuyan yaşlı bir emekli, kaşkolunu Neyzen?in boynuna dolamış kitabını okuyan bir genç kız, mola vermiş dalgın gözlerle oturan işçi, bir akşam üstü içkisini Neyzen?in yanında içmeyi yeğleyen orta yaşlı akşamcı belleğime nakşolan sevimli görüntülerden bazıları.. Neyzen Tevfik?i bu denli yakın bulmalarındaki gizi çözmeye çalıştım kafamda. Bu yakınlığın nedeni heykelin halka yansıyan sıcaklığı olabilir dedim sonra. Neyzen?i tanımasalar da -ki pek çoğunun adını bile duymadığını sanıyorum- onu kendilerinden biri olarak algılıyorlar. Ney üfleyen, dünyaya boş vermiş biri. Diyeceğim, ben böyle yorumladım.
Neyzen Tevfik ney çalmadaki ustalığının yanı sıra, şiirleri, keskin yergileri, ünlü küfürleri, serseri yaşantısı, akıl hastanesi günleri ile unutulmaz bir kişilikti. Fıkraları ve nükteleri günümüzde de canlılığını korur. 28 Ocak 1974?te Beşiktaş?taki evinde öldüğünde 74 yaşındaydı. Neyzen?in Beşiktaş Sinanpaşa Camii?ndeki cenaze törenine katılanlar onun renkli yaşantısının kanıtlarıdır sanki. Vali, vali yardımcıları, bürokratlar, üniversite hocaları, doktorlar, düşün adamları, öğrenciler, yazın dünyasının önde gelen isimleri, tiyatrocular, müzisyenler, sinema çevresinden isimler, sokak çalgıcıları.. Neyzen?in meyhane dostları, evsiz barksız serseriler de ellerinden geldiği kadar çekidüzen vererek kendilerine, biricik dostlarının yaşama veda töreninde yerlerini almışlar. Neyzen Tevfik?in bir konuşmasında kardeşi Şefik Kolaylı?ya söyledikleri, bu törenin görkemi konusunda neden şaşırmamamız gerektiğini açıklar bize: ?Ben İstanbul?da herhangi bir evin kapısını çalsam, ya anası, ya babası, ya dayısı, amcası hülâsa birisi tanıdık çıkar. Bana çorbamı verirler. İcap ederse çamaşırlarımı yıkarlar. Ben bankadan bile zenginim.?
Bu çok renkli sanatçıyı elbette bir yazı çerçevesine sığdırmak zor. İnandığını, düşündüğünü karşısında kim olursa olsun söylemekten çekinmeyen Neyzen?in, dönemin valilerine, belediye başkanlarına, siyasetçi ve doktorlarına yazdığı yergiler bugün de dilden dile dolaşır. Öte yandan, dünyada olup bitenler, ülke yönetimindeki yanlışlar, rüşvet, yolsuzluk, adaletsizlikler de fazlasıyla ilgilendirir Neyzen Tevfik?i:
?Kim demiş bizde demokratik idare yoktur,
Ne demek, olmasa dışardan alırız!
Sırr edip karne usulüyle o gümrük malını
Karaborsaya verir, biz bize benzer kalırız.?
Ziya Paşa?dan esinlenerek yazdığı beyitlerden de yine yolsuzluk üstüne bir örnek:
?Aldıkça al, daldıkça dal, çaldıkça çal,
İstersen ver yüz arzuhal; ne sorgu var ne sual?
Siyaset ve din sömürüsü, döneminde bir hayli meşgul etmiş Neyzen Tevfik?i.. Belki de en sert yergilerini bu konulara ayırmış. Onun ünlü dörtlüklerine göz atalım:
?Hayliden hayli kalınlaştı yobazlık yeniden,
Softalık zorlu anırtı ile aldı yürüdü.
Kara bir kinle taassub pusudan çıktı yine,
Yurdu şâhâne cehâlet aldı yürüdü.?
Bu dörtlüğü de siyasete dair:
?Kime sordumsa seni doğru cevap vermediler
Kimi alçak, kimi hırsız, kimi deyyus dediler.
Künyeni almak için partiye ettim telefon,
Bizdeki kayda göre, şimdi o mebus dediler?
Saraylarla çöplükler, bilgelikle sarhoşluk, müzikle akıl hastanesi arasında geçen karmaşık, o denli de renkli yaşamından ünlü bir ney icracısı olarak kaldı günümüze. Müzikten anlamayanların bile etkilendiği bir ney yorumuna sahip olduğunu vurgular dönemin müzikçileri ve yazarları. Ondan kalanlar yalnız şiirleri, yergi ve nükteleri değil; ney taksimlerinin yer aldığı plakları ve ney yorumları da meraklısı için hazine değerindedir.
Parktan geçerken yarın sabah yine sana gülümseyeceğim Neyzen Tevfik.. Bakalım yarın yanındaki yoldaşın kim olacak.
Alıntılar ve Şiirler: Çeşitli Yönleriyle NEYZEN TEVFİK, Hazırlayan: Alpay Kabacalı. Özgür Yayınları 1. basım 376 syf.
Yorumlar